17 Aralık 2017 - Pazar / 13:50
Yeşilırmak Gazetesi
 
 

Hasta haklarının ilk izlerine Osmanlı'da rastlıyoruz

Geçmişten bugüne kadar Türklerde hasta ilişkileriyle ilgili birçok arşiv belgesi çeşitli konuları kapsamaktadır. ..
Bu haber 1 ay önce eklenmiş

Geçmişten bugüne kadar Türklerde hasta ilişkileriyle ilgili birçok arşiv belgesi çeşitli konuları kapsamaktadır. Özellikle bu belgelerden hekim sorumluluğu ve hekim görevlerine önem verildiğini öğreniyoruz.

 

Amasya Üniversitesi Tıp Fakültesi Beyin ve Sinir Cerrahisi Bilim Dalı Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Faruk Tonga geçtiğimiz günlerde Antalya’da düzenlenen 9. Hasta ve Çalışan Hakları Kongresinde yaptığı bir sunumla sözlü bildiri dalında birinci oldu. Dr. Tonga, Osmanlı döneminde hasta haklarının, çağdaşı Avrupa’dan çok ileride olduğunu söyledi. Sabuncuoğlu Şerefeddin’den de bahseden Tonga, Fatih döneminin Amasyalı Hekimi Sanbuncuoğlu’nun hala tıp dünyası için bir ilham kaynağı olduğunu ifade etti.

Osmanlı Döneminde Hasta Hakları Formlarının İlk Örneklerine Rastlıyoruz

Yaklaşık elli sunum arasından Hasta Hakları Açısından Rıza Formları; Avrupa ve Osmanlı Tarihi başlıklı sözel bildirisiyle üniversitemizi başarıyla temsil eden Dr. Tonga, Avrupa ve Osmanlı’daki ‘hasta hakları’ uygulamalarını karşılaştırdı. Osmanlı’da günümüzün Aydınlatılmış Onam Formlarının ilk örneklerine rastladığını kaydeden Tonga Osmanlı döneminin rıza senetlerini sunumunda örneklerle anlattı.

Günümüzün aydınlatılmış onam formunun amacının hastaya konulan teşhis, uygulanacak tedavi ve oluşabilecek riskler açısından hastayı bilgilendirmek ve tıbbi işlem için hastanın rızasını almak olarak özetleyen Tonga; ‘’Osmanlı döneminde ise bu formaların ilk örneklerine rastlıyoruz. Bunlara genel olarak ‘rıza senedi’ veya ‘hüsn-ü rıza’ adı verilmiş ve mahkeme kayıtlarında saklanmıştır. Osmanlı hukukunda kişinin hayat hakkı irade hürriyetinden önce geldiğinden, iyileşmez bir hastanın ötenazi için vereceği izin geçersiz; fakat ağrıyan dişin, mesanedeki taşın alınması için verilen izin geçerlidir. Bu sebepten, daha ziyade teknik imkansızlıklar nedeniyle sonucun ne olacağı bilinmeyen cerrahi müdahale öncesi kadı ve şahitler huzurunda hekime izin verilme yoluna gidilmiştir. Bu noktada hastanın yazılı veya sözlü muvafakati yeterli görülmemiş, ayrıca sonradan çıkacak anlaşmazlıkların bertaraf edilebilmesi için mahkemede şahitler huzurunda teyit ve tescili istenilmiştir.’’ dedi.

Osmanlı hukukunda hekimlik uygulamaları bağlamında hekimin hukuki sorumluluğunu belirleyen bazı ölçütler bulunduğunu kaydeden Tonga; bunları, hekimin mesleğinde bilgili ve ehliyetli olması, fiilin tıbbi ölçülerde gerçekleştirilmiş bulunması ve yapılacak girişime önceden izin verilmiş olması olarak belirtti. Tonga, yapılan tıbbi girişimin yukarıdaki ölçütlere uyması halinde hekimin ya da sağlık personelinin işledikleri tıbbi fiil sonucu neden oldukları zarardan sorumlu tutulmadıklarını da sözlerine ekledi.

Osmanlı’da hekimin/cerrahın yapılacak tıbbi girişim öncesinde yerine getirmesi zorunlu olan izin alma işlemi ya da bilinen adıyla rıza senedi uygulamasına dair literatürde pek çok örnek bulunduğunu kaydeden Dr. Tonga; ‘’Geçmişten bugüne kadar Türklerde hekim ve hasta arasındaki ilişkilerle ilgili gelişmeler birçok arşiv belgesinde detaylı olarak vardır ve bunlar çeşitli konuları kapsamaktadır. Özellikle bu belgelerden hekim sorumluluğu ve hekim görevlerine önem verildiğini öğreniyoruz.’’ dedi.

Avrupa'da Tedavide Otoriteye Boyun Eğmek Esastı

Osmanlı’da durum böyleyken Avrupa’da ise 19. yüzyıla kadar ‘tedavide otoriteye boyun eğmenin esas olduğunu’ söyleyen Tonga; iki ayrı kültürün aynı konuda bu derece farklı yaklaşımlar uygulamasını ve konunun objesi olan hastaya yapılacak muamelede zıt muameleler uygulanmasını şu sözlerle özetledi.

’Antikçağ, orta çağ ve erken aydınlanma çağı boyunca, tıp etiği ağırlıklı olarak tıp mesleği içinde gelişti. Birkaç istisna dışında, hastalardan rıza alma ya da kendi kaderini tayin hakkına ciddi bir önem verilmemiştir.

Ancak 18.yüzyıl ve 19.yüzyılda hastalara karşı dürüst olma, etik ilkeler ve erdemleri ara sıra tartışılmış olsa da genel kanaat, büyük oranda tıbbi bilgilerin dikkatle yönetilmesi yoluyla tıbbi çıkarların maksimize edilmesiydi. Bu tartışmalarda temel kaygı; durumlarını ani ve ciddi bir şekilde öğrenecek olan hastalara zarar vermeden bu açıklamaları nasıl yapacaklarıydı. Hatta tamamen aldatma, ahlaki açıdan zararın önlenmesi için uygun bir yol olarak haklı gösterildi.

Batı’da rıza senedi kayıtların ancak 20.yüzyıl sonrasında görülmeye başlandığı göz önüne alındığında, tıp etiğinin tarihi gelişimi bakımından Osmanlı Devleti’nin bulunduğu nokta daha iyi anlaşılmaktadır. Bursa, Konya, Kayseri, Ayıntap, Halep gibi mahkeme kayıtlarından da anlaşılacağı üzere Osmanlı’da rıza senedi uygulaması Osmanlı sınırları dahilinde hukuk sistemi içerisinde mevcudiyeti inkâr edilemeyecek derecede yaygın bir uygulamadır.’’

Osmanlı Devleti’nde sağlık turizminin örneklerine de rastlandığını kaydeden Tonga, Osmanlı tebaası dışında Acem diyarından (İran) hastaların tedavi olmak için Osmanlı hekimlerine başvurduğunu incelediği belgelerde karşısına çıktığını söyledi.

Bimarhaneler Günümüzün Tıp Fakültelerine Benziyordu

Sunumunda Fatih Sulatan Mehmet döneminin ünlü hekimlerinden Amasyalı Sabuncuoğlu Şerefeddin’den de bahseden Tonga; şu anda müze olarak kullanılan Sabuncuoğlu Şerefeddin Tıp ve Cerrahi Tarihi Müzesinin Amasya’da İlhanlı döneminden günümüze ulaşan tek eser olan olduğunu söyledi. Sabuncuoğlu’nun Amasya Bimarhanesinde 14 yıl hekimlik yaptığını söyleyen Tonga; ‘’Bimarhaneler günümüzün tıp fakültelerine benziyordu. Bir yandan öğrencilere tıp bilgileri verilirken, diğer yandan da hastalar tedavi ediliyordu.’’ dedi.

Sabuncuoğlu Şerefeddin’in kullandığı cerrahi malzemelerin birebir kopyalarının sergilendiği müzeyi ziyaret eden Tonga, bu malzemelerin çağının çok ilerisinde olduğunu günümüzün cerrahi malzemeleriyle benzerliğinin çok büyük olduğunu kaydetti.

Hekim Bereket Efendi 14. Yüzyıl'da Meslek Etiğinden Bahsediyor

Sabuncuoğlu’nun hastalarını müzikle tedavi ettiğini söyleyen Tonga; Türk musiki ve makam usullerinin ayrı karakterleri bakımından farklı etkiler yapacağı için hastanın durumuna göre dikkatli kullanılması gerektiği; bunun için de hekimin derin musiki kültürünün bulunması gerektiğini söyledi.

Tonga ‘’19. yy’a kadar Avrupa’da akıl hastalarına şeytan tarafından ruhu ele geçirilmiş ancak cismen insan olan varlıklardı ve bu insanlara buna göre kötü muamele yapılıyordu. Osmanlı’da ise akıl hastaları sadece meczubdular yani hasta idiler. Bu bağlamda da Sabuncuoğlu’nun çağının ne kadar ilerisinde bir bilim insanı olduğuna tanıklık ediyoruz. Bir başka örnekte ise 14. yüzyılın ünlü Türk Hekimi Bereket Efendi Anadolu’nun ilk Türkçe tıbbi kitabı olan Tuhfe-i Mübarizi’yi yazmış ve bu kitapta meslek ahlakından bahsetmiştir. Bereket Efendi kitabında ‘Hekim sinirlerine hâkim olmalı ve asla hastaya kızmamalıdır.’’ demektedir.’’ ifadelerini kullandı.



Yorumlar


 
  Yazarlar    
Aydın PELİTLİ
Yazılarını incele
Naci KONYAR
Yazılarını incele
İsa ÇOLAKER
Yazılarını incele
Zekai GÖRGÜLÜ
Yazılarını incele
Ülkümen PELİTLİ
Yazılarını incele
  Sayfalar    
+ İletişim
+ Amasya Tanıtım

  Genel Haberler    
  Vali Varol, gazilerle birlikte, “Ayla” filmin..  
  Hayvan Sağlığı Şubesi yıllık değerlendirme to..  
  Funda Varol’dan Merzifon huzurevine ziyaret..  
  Tarihi dokuya uygun otobüs durakları yerleşti..  
  “Turuncu kampanyasına” kurumlardan destek..  
  Terzi, öğretmen atamaları ile ilgili önemli a..  
  Belediye Başkanı Özdemir, gençlerle bir araya..  
  Varol, Taşova ilçesinde muhtarlarla bir araya..  
  Proje ile taşkın riski ve görüntü kirliliği o..  
  Funda Varol şehit aileleri ziyaretlerine deva..  
Tümünü Göster
  Önemli Linkler    
  Amasya Valiliği - ziyaret et  
  Amasya Belediyesi - ziyaret et  
  Aramızdan Ayrılanlar (Vefat) - ziyaret et  
  Amasya Üniversitesi - ziyaret et  
  Amasya Emniyet Müdürlüğü - ziyaret et  
  Amasya Kültür ve Turizm - ziyaret et  
  Amasya Devlet Hastanesi - ziyaret et  
  Amasya Portal - ziyaret et  
  Amasya Nöbetçi Eczaneler - ziyaret et  
  Amasya Kuyumcular - ziyaret et  
  Hava Durumu    

Amasya Hava Durumu
  Döviz Bilgileri    
 
  Yeşilırmak Gazetesi Reklam - İletişim - Kurumsal - Gizlilik İlkeleri
Yeşilırmak Gazetesi | Tüm Hakları Saklıdır © 2000-2013
İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz
Tel - Fax : 0358 218 13 85 / Email : yesilirmakgazetesi@hotmail.com
Sitemiz 25 Temmuz 2006'dan itibaren  Ziyaretci Sayacı kişi tarafından ziyaret etmiştir.